حسن ظن؛یکی ازپایه های اخلاق معاشرت
19 بازدید
تاریخ ارائه : 5/17/2014 10:40:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

بسم الله الرحمن الرحيم

قال الله العظيم في محکم کتابه

ياايُّهَاالَّذِينَ آمَنُوااجْتَنِبُواكَثِيراًمِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلاتَجَسَّسُواولايغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاًأَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ اخِيهِ مَيْتاًفكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوااللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ(سوره مبارکه حجرات/12)

يکي ازپايه هاي اخلاق معاشرت،حسن ظن نسبت به خداومردم است افضل الورع حسن الظّنّ. برترين پارسايى خوش گماني به خداى تعالى است. من حسن ظنّه بالنّاس حازمنهم المحبّة. كسى كه گمانش به مردم نيكوباشد،دوستى ومحبت آنهارادريافت كند. من لم يحسن ظنّه استوحش من كلّ احد.كسيكه بدگمان باشدازهركس وحشت كند.ودرمقابل سوءظن وبدگماني وبدبيني نسبت به ديگران اعم از خانواده،برادر،دوست،آشنا،مسئول وغيره است.بدگماني ازگناهان بزرگ است که درروايات آمده عبادت انسان را فاسدميکند. حضرت امير(ع)ميفرمايد:بپرهيزاز بدگماني به مردم"ايّاك ان تسى‏ءالظّنّ فانّ سوء الظّنّ يفسد العبادة و يعظّم الوزر"بپرهيزازاينكه بدگمان شوى، بدگمانى عبادت را تباه سازدوگناه رابزرگ كند"بدگماني هم نمازوروزه انسان راباطل ميکند. هم وبال وسنگيني درپرونده اعمال انسان مي آورد.بعضي هابه واسطه همين بدگماني خانواده شان راآزارميدهند.مردازخانه بيرون مي رود درراقفل مي کند.به واسطه بدگماني به خانواده تحصيلکرده اش اجازه کارکردن دربيرون رانمي دهد.اجازه حضوردرصحنه اجتماعي رانمي دهد.حديث داريم:مَن اساء باخيه فقد اساءَ بربه" سوءظن و بدگماني نسبت به مردم  باعث مي شود در نهايت انسان به خدابدگمان شود. البته آن بدگماني بداست که اختياري باشد،مثل بدگماني که برادران يوسف نسبت به اووپدرشان داشتند.« اِذ قالوُالَيُوسُفُ و اَخُوهُ اَحَبُّ اِلي ابينا مِنّا»پدرمان يوسف رابيشترازمادوست داردلذاپدررامتهم کردند.«اِنَّ ابانالَفي ضلالٍ مبين»براثرسوءظن گفتند:هم پدرمان گمراه و هم برادرراتوي چاه انداختند.عوامل سوءظن.1:ظاهربيني:بعضي هافقط ظاهرقضايارامي بينندازعمق وباطن جريانات اطلاعي ندارندلذابدگمان مي شوند،شخصي آمدخدمت امام کاظم(ع)گفت:آقافلاني کافرو بي دين وضدشماست.آقاپرسيدندجريان چيست؟گفت:خودم شنيدم درجلسه اي که وزراءهارون الرشيددورهم نشسته بودنداين آقائي که به شماابرازعقيده وعلاقه مي کنددرآن جلسه وقتي وزيرازاو سئوال کردتوموسي بن جعفرراامام ميداني پاسخ داد:موسي بن جعفر(ع) غيرامام است کسي که موسي بن جعفرراامام بداندلعنت خدابراو،اوغيرامام است.آقا موسي بن جعفر(ع (فرمود:اوحرف صحيحي زده است منظورش اين بوده که موسي بن جعفرغيرامام باطل است يعني من امام باطل نيستم،هارون الرشيدامام ستمگروباطل است.گفت:آقا چنين چيزي به ذهن من نرسيداين راشمامي فرمائيد،فرمود:روشن است اين شخص شيعه ماست پيرو ماست ماراقبول دارد،آن هم درمجلس دشمن پيش وزيرهارون الرشيدبايدتقيه مي کرد.درست تحليل کن2.پرتوقع بودن، قرآن مي فرمايد:بعضي ازاين مسلمان هااگربه آنها غنيمت زيادبدهي ازتوتعريف مي کننداگرکم بدهي مي گويندپيغمبرفرق گذاشت پيغمبرمي خواست فلاني رابرماترجيح بدهد.افرادپرتوقع اگريک خورده کم بشود،زيادبشود،ديردعوت بشود،زوددعوت بشودسوءظن مي ورزد.مي گويدمي خواست ماراتحقيرکندمي خواست ماراکوچک کندافرادي که هميشه سعي ميکنندديگران رابدهکارکنندوخودشان راطلبکارجلوه بدهنداين خيلي صفت بدي است.قرآن مي فرمايد:انّ الانسانَ خلق هلوعااذامسه الشرجزوعا"انسان وقتي دنيابه اوروميکندحريص مي شود.وقتي وضعش خوب مي شود"منوعا"مانع خيرمي شود.درجنگ حنين نبي اکرم(ص)درتقسيم غنائم صلاح ديدبه بعضي هابه خاطراينکه جذب اسلام شوندغنيمت بيشتري بدهدشخصي ازهمين انسانهاي پرتوقع آمدگفت:يارسول الله اِعدِل"به عدالت تقسيم کن،عدالت رارعايت کن،حضرت فرمود:ويهک ان لم اعدل فمن يَعدِل"اگرمن عادل نباشم تواين عالم چه کسي عادل است.پرتوقعي سوءظن مي آورد3.حسادت: گاهي بين دوبرادر،دوخواهر،توي فاميل پيدامي شود.درقرآن جريان برادران يوسف رانقل مي کندبرادران به يوسف سوءظن پيداکردند،البته طبيعي است يک پدرممکن است يکي ازبچه هايش رابيشتردوست داشته باشدکمااينکه امام صادق(ع) مي فرمودمن موسي بن جعفررابيشترازبقيه بچه هايم دوست دارم،ولي دربرخورديکسان برخوردمي شود.درهديه دادن،مهماني دادن،مهماني رفتن.نبايدجوري رفتارکردکه بقيه فرزندان ناراحت شوند.اماازآن طرف آن راکه تحويل مي گيردبيشتربه اومحبت ميکند،گاهي افرادي 60 ساله پيرشده اماهنوزحسادت برادروياخواهررادارد.حسادت گاهي منشاء سوءظن است.انسان حسودگاهي حاضراست خودش ازبين بروداماپيشرفت ديگران رانبيند4.نشست وبرخاست باآدمهاي بدوکسانيکه خبث باطني دارند،ناسالم هستندهمه رامثل خودشان مي بينند،سرمردم کلاه مي گذارند،دروغ ميگويندخيال مي کنندهمه اينطوري هستند.حديث داريم«مجالستُه الاشرارتورث الظنَ باالاخيار»اگرانسان باچنين اشخاصي نشست وبرخاست کرد،ورفيق شدباعث مي شودنسبت به انسان هاي خوب هم بدبين شوند..موارد مجاز سوءظن،دردوست يابي بدنيست باهرکسي نبايددوست شدامامان ماتاکيدداشتنددردوستي هاتوجه کنيدهرکسي رادوست خودوموردتوجه خودتان قرارندهيد.درمعاملات بدنيست،درازدواج،باهرکسي نبايدوصلت کرد.به هرکسي پول قرض ندهيد.حديث داريم دعاي چندگروه مستجاب نمي شود:يک گروه کسيکه پول قرض بدهدبه کسي وسندومدرک نگيردواعتمادبيجاکندپولش ازبين برود.البته يک نکته هم لازم است انسان خودش رعايت کندوآن اين که خودمان نبايدزمينه سوءظن ديگران رافراهم کنيم امام صادق(ع)سه نصيحت راازقول پدرش امام باقر(ع) نقل ميکند:پسرم جائي که موضع تهمت است نروبالاخره برايت حرف درمي آورندمؤمن نبايدزمينه سوءظن ديگران رافراهم کند.پيامبر(ص)«مَن وَضَعَ نَفسه مواضعَ التهمه فلايلومَنَّ مَن اساءبه»هرکس نفسش رادرمعرض تهمت قراردهدنبايد کساني که به اوسوءظن دارندملامت کند.جريان پيامبر(ص)وهمسرش صفيه درکوچه واعلان حضرت که ايشان همسربنده است....