کرامت؛زیربنای اخلاق اسلامی
13 بازدید
تاریخ ارائه : 3/19/2014 7:07:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

بسم الله الرحمن الرحیم...وَلَقَدْکَرَّمْنابَنِی آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِیالْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلاً ؛ریشه وزیربناى اخلاق اسلامى کرامت وعزتنفس است.واژه کرم،به تعبیرعلامه طباطبائى،معادل دقیق فارسى نداردوبراى بیان آن بایدازچندلفظ استفاده کرد.واژگان کریم،کرامت وکرم،به معناى ستوده، گرامى داشته شده،آزاد و بخشنده آمده است.راغب در ذیل ماده کرم می گوید:زمانى کهکرم را براى توصیف خداوندبه کار مى‏بریم، اسمى است براى احسان و انعامى که از او صادر مى‏شود،ولى زمانى که براى توصیف انسان به کار مى‏بریم، اسمى است براى اخلاق واعمال پسندیده‏اى که ازانسان برمى‏آید؛وتا وقتى چنین اعمالى ازانسان صادرنشود، به اوکریم گفته نمى‏شود.امام على(ع)مى‏فرماید:انما الکرم التنزه عن المعاصى؛کرم،یعنی اجتناب ازبدى‏ها.در جاى دیگر:الکرم نتیجةعلوّالهمّة؛کرم،نتیجه بلندهمتى است.درجاهلیت،کریم کسى بودکه درتبارنامه خانوادگى،نیاى نام‏داروبرجسته داشته.درجاهلیت،ریخت وپاش ودست و دل‏بازى بى‏ حد ومرز، بزرگوارى شمرده مى‏شد.امادراسلام،این کار،تبذیرواسراف به شمرده می شودو صدقه دادن درراه خدا، کارى شرافت‏مندانه و بزرگوارانه محسوب می شودوداشتن ارزش‏هاى اخلاقى والاوبالا،کرامت به شمارمی رودو با مفهوم تقوا پیوندىنزدیک وتنگاتنگ پیدامی کند. امیرمؤمنان(ع(مى‏فرماید:بخشش مال درراه ناحق وناروا که ازنشانه‏هاى روشن اسراف است، ممکن است بخشنده رادراین جهان ودردیدهمردمان،بزرگ وگرامى کندولى درآن جهان،اورافرودمى‏آوردونزدخداونداوراخوارمى‏سازد.کرامت، گاهى کرامت معنوى و اکتسابى و نزد خداست، مثل کرامتى که خاصّ اهل تقواست.إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ " و گاهى کرامت درآفرینش است، نظیر "أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ "که در خلقت انسان آمده است.مراداز"کَرَّمْنا"دراین آیه،احتمالًاوجه دوّم باشد.کرامت انسان هم درخلقت و هوش وعقل واستعداد است،وهم دردارابودن قانون آسمانى ورهبرى معصوم،ومسجود فرشتگان واقع شدن.انسان برترازفرشته است،چون:مسجود فرشتگان است.فرشته،عقل محض است وشهوت نداردوکمالش به ارزش کمال انسان نیست.هرکه عقلش را برشهوتش غلبه دهد،ازفرشته برتراست.درشب معراج،جبرئیل به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله گفت:توامام باش تابه تواقتداکنم،زیراخداوندشمارابرمابرترى داده است.البتهبااینکه خداوندبشررابرهمه‏ى موجودات،حتّى فرشتگان برترى داده،فَضَّلْناهُمْعَلى‏ کَثِیرٍمِمَّنْ خَلَقْنا"ولى سوءانتخاب وعمل ناپسندانسان اورابه پست‏ترین درجه «أَسْفَلَ سافِلِینَ»وبه مرتبه‏ى حیوانات وپست‏ترازآن پایین مى‏آورد.کَمَثَلِ الْحِمارِ ،کَمَثَلِ الْکَلْبِ،کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ،َالْحِجارَةِأَوْأَشَدُّدرآیه،براى انسان هم کرامت مطرح است، هم فضیلت.کَرَّمْنا،فَضَّلْناهُمْ"شایدتفاوت این دو،عبارت باشدازاینکه:کرامت،امتیازى است که دردیگران نیست،امّافضیلت،امتیازى است که دردیگران نیزهست.یاکرامت اشاره به نعمت‏هاى خدادادى دروجودانسان است،بدون تلاش.ولى فضیلت اشاره به نعمت‏هایى است که باتلاش خودانسان همراه باتوفیق الهى بدست آمده است.یااینکه کرامت مربوط به نعمت‏هاى مادّى است،ولى فضیلت مربوط به نعمت‏هاى معنوى است.درروایات معصومین،براى انسان‏هاى کریم(باکرامت)صفاتى مشخص شده است:خویشتن‏دارى:یکى ازصفات برجسته انسان کریم،تسلط برنفس وکنترل زبان،غضب و امیال نفسانى است.امام على(ع)مى‏فرماید:الکرم ملک اللسانوبذل الاحسان؛کرم،نگه‏دارى زبان و پراکندن احسان است. آن حضرت حقیقت کرم را بخل نسبت به خویشتن دانسته است.نرم‏خویى: امام على (ع)مى‏ فرماید:الکریم یلین اذااستعطف واللئیم یقسوااذاألطف؛کریم درمقابل خواهش دیگران نرم مى‏شود در حالى که انسان پست،درمقابل لطف وتقاضاى دیگران،قساوت مى‏یابد.پاى‏بندى به عهدوپیمان:کریم،خودراملزم به انجام تعهدات خویش مى‏داند.امام على(ع)مى‏فرماید:الکریم اذاوعدوفى؛کریم آن‏گاه که وعده‏اى مى‏دهدبه آن وفا مى‏کند. خدایاپروردگارامارااهل کرامت قراربده.